Do końca października 2025 zarejestrowano w Polsce 731 przypadków WZW A (zapadalność 1,95/100 000), co oznacza ponad dwukrotny wzrost w porównaniu z 267 przypadkami rok wcześniej.

Dynamika zakażeń w liczbach

W ostatnich latach obserwujemy wyraźne przyspieszenie liczby zachorowań na wirusowe zapalenie wątroby typu A w Polsce. Rok 2022 zamknął się na poziomie 233 przypadków, w 2024 roku odnotowano 319 przypadków, a do końca października 2025 zgłoszono już 731 przypadków. To oznacza, że zapadalność wzrosła do poziomu około 1,95/100 000 mieszkańców, a liczba przypadków w 2025 roku jest ponad dwukrotnie wyższa niż rok wcześniej.

Analiza dłuższego okresu (2009–2022) pokazuje łączną liczbę 7115 potwierdzonych zakażeń, z czego okres 2017–2019 wyróżnia się znaczącą falą epidemii: 5528 przypadków i 12 zgonów. Te historyczne dane potwierdzają, że WZW A może okresowo występować w postaci lokalnych epidemii, które przy niskiej odporności populacyjnej szybko zwiększają obciążenie chorobowe.

Warto podkreślić, że część zakażeń przebiega bezobjawowo, szczególnie u dzieci, co sugeruje, że rzeczywista liczba zakażeń może być wyższa niż wykazana w statystykach laboratoryjnych i zgłoszeniach nadzoru epidemiologicznego.

Dlaczego brak dokładnego podziału wojewódzkiego?

Dane krajowe publikowane przez nadzór epidemiologiczny w obecnych raportach nie zawierają pełnego, jawnego rozbicia wszystkich przypadków na poziomie każdego województwa. Brak publicznego rozbicia uniemożliwia precyzyjne wskazanie województw z największą liczbą zakażeń, co ogranicza możliwość szczegółowego mapowania ryzyka i ukierunkowania działań interwencyjnych. Jednocześnie istnieją przesłanki analityczne pozwalające wskazać regiony o wyższym prawdopodobieństwie zwiększonej transmisji na podstawie czynników demograficznych i infrastrukturalnych.

Województwa o największym prawdopodobieństwie wyższej liczby zakażeń

  • mazowieckie – największa populacja i centralny węzeł komunikacyjny (Warszawa),
  • śląskie – wysoka gęstość zaludnienia i duże ośrodki miejskie,
  • małopolskie – duże miasto Kraków oraz intensywny ruch turystyczny,
  • pomorskie – porty morskie, turystyka i duże skupiska miejskie (Gdańsk, Gdynia).

Te województwa mają cechy sprzyjające transmisji wirusa: duże skupiska ludzkie, intensywne powiązania komunikacyjne i duża rotacja osób. Należy jednak pamiętać, że powyższa lista opiera się na analizie ryzyka, a nie na oficjalnym rozbiciu przypadków.

Dlaczego właśnie te regiony?

Wirus przenosi się głównie drogą fekalno-oralną. Wyższa liczba kontaktów międzyludzkich, duże skupiska miejskie oraz miejsca o zwiększonej rotacji osób (dworce, porty, lotniska, ośrodki turystyczne) podnoszą prawdopodobieństwo przeniesienia zakażenia. Dodatkowo po 2022 roku migracje związane z konfliktem na Ukrainie mogły zwiększyć lokalne populacje osób bez odporności nabytej naturalnie, co w połączeniu z niską wyszczepialnością dorosłych tworzy sprzyjające warunki do rozwoju ognisk zakażeń. Mobilność międzynarodowa i turystyka w głównych ośrodkach miejskich dodatkowo zwiększają ryzyko wprowadzenia wirusa.

Profil zakażeń — kto najczęściej choruje?

Dane historyczne wskazują wyraźny profil demograficzny zachorowań. W okresie 2009–2022:
– 66,4% przypadków dotyczyło mężczyzn, co wskazuje na istotne zróżnicowanie ze względu na płeć,
– 77,4% przypadków występowało wśród mieszkańców miast, co potwierdza dominującą rolę środowiska zurbanizowanego w transmisji.

Grupy o wyższym ryzyku transmisji obejmują osoby bezdomne, osoby używające narkotyków, osoby przebywające w ośrodkach zamkniętych lub o ograniczonym dostępie do higieny oraz podróżnych do krajów o wyższej endemicności. Dynamika ostatnich lat pokazuje, że ogniska zaczynające się w grupach ryzyka mogą rozszerzać się na populację ogólną, obejmując dzieci, młodych dorosłych i seniorów.

Przyczyny wzrostu zachorowań

Główne czynniki przyczyniające się do obserwowanego wzrostu zachorowań to:
– bardzo niska endemiczność WZW A w Polsce i krajach Europy zachodniej, co oznacza, że większość dorosłych do około 45. roku życia nie nabyła naturalnej odporności,
– migracje po 2022 roku, które mogły zwiększyć liczbę osób podatnych w niektórych regionach,
– rozszerzenie transmisji poza tradycyjne grupy ryzyka oraz zwiększona mobilność i turystyka,
– niska wyszczepialność dorosłych przeciw WZW A, co zwiększa liczbę wrażliwych osób w populacji.

Szczepienia i profilaktyka — co działa?

Szczepionka przeciw WZW A zapewnia długotrwałą odporność i stanowi najskuteczniejszą metodę ochrony. Skuteczność szczepionek przeciw WZW A jest wysoka, a schemat szczepień dostępny w praktyce medycznej daje ochronę długoterminową. Mimo tego w Polsce szczepienie przeciw WZW A nie jest obowiązkowe, a poziom wyszczepienia dorosłych pozostaje niski, co znacząco wpływa na zwiększoną podatność populacji.

Profilaktyka powinna opierać się na trzech filarach:
– szczepieniach ukierunkowanych na grupy ryzyka i populacje miejskie o dużej rotacji osób,
– edukacji higienicznej skoncentrowanej na zasadach zapobiegania transmisji fekalno-oralnej (mycie rąk, bezpieczne przygotowywanie i przechowywanie żywności, czystość w miejscach publicznych),
– wzmocnionym nadzorze epidemiologicznym i szybkim wykrywaniu ognisk, co pozwala na natychmiastową interwencję zwiększającą zakres szczepień i działań sanitarnych.

Konkretny plan działań lokalnych

1. Mapowanie miejsc o dużej rotacji ludzi i populacji narażonych, takich jak dworce, porty, ośrodki dla bezdomnych i schroniska; te lokalizacje powinny być priorytetem dla działań interwencyjnych.
2. Wprowadzenie bezpłatnych lub niskokosztowych szczepień w przychodniach POZ i punktach mobilnych, z ukierunkowaniem na mężczyzn w wieku dorosłym, mieszkańców miast oraz grupy ryzyka.
3. Realizacja kampanii informacyjnych w lokalnych mediach i miejscach publicznych z jasnymi komunikatami o higienie rąk, bezpiecznym przygotowaniu posiłków i korzyściach szczepień; materiały powinny być krótkie, praktyczne i dostępne w różnych językach tam, gdzie przebywają migranci.
4. Wzmocnienie współpracy z organizacjami pozarządowymi i opiekuńczymi pracującymi z osobami bezdomnymi i użytkownikami narkotyków, aby zapewnić im dostęp do szczepień i edukacji oraz warunków sanitarnych.
5. Udoskonalenie systemu raportowania przypadków i skrócenie czasu między wykryciem a reakcją służb zdrowia publicznego, co pozwoli lepiej monitorować sytuację wojewódzką i kierować zasoby tam, gdzie są najbardziej potrzebne.

Jak interpretować dane historyczne i co oznaczają dla mieszkańców

Porównanie lat (233 przypadki w 2022, 319 w 2024 i 731 do października 2025) świadczy o nasileniu dynamiki zakażeń. Dla mieszkańców oznacza to konieczność zwiększonej czujności: osoby podróżujące do regionów o wyższej endemicенности powinny rozważyć szczepienie przed wyjazdem, a mieszkańcy dużych miast powinni utrzymywać wysokie standardy higieny i konsultować się z lekarzem przy pierwszych objawach. Dla władz lokalnych dane sugerują pilną potrzebę ukierunkowanych działań szczepiennych i działań sanitarnych w miejscach dużej rotacji ludności.

Co może zmienić obraz sytuacji wojewódzkiej?

Poprawa jawności i szczegółowości raportowania na poziomie wojewódzkim pozwoli precyzyjnie określić obszary o największym obciążeniu zachorowaniami, co jest warunkiem skutecznego zarządzania zasobami. Równocześnie szybkie wdrożenie ukierunkowanych programów szczepień, wzmocniony nadzór i działania sanitarne w punktach o dużej rotacji ludzi mogą stosunkowo szybko zahamować napływ nowych zakażeń i zmniejszyć skalę epidemii.